Vraag uit de praktijk · Isolatie
Moet je onderzoek doen naar vleermuizen voordat je de spouwmuur isoleert?
Voordat je een spouwmuur isoleert, moet vaststaan dat je geen beschermde dieren zoals vleermuizen schaadt. Of er vleermuizen in de spouw zitten, laat je vaststellen met een eDNA-test. Is de test negatief, dan mag je isoleren. Is hij positief, dan heb je een omgevingsvergunning van de provincie nodig, of je wacht op een soortenmanagementplan van de gemeente.
In de cursus Isolatie komt dit aan bod in sessie 3: Spouwmuurisolatie.
Waarom dit geregeld is
Vleermuizen, gierzwaluwen en huismussen kunnen in spouwmuren en onder daken leven. Het zijn beschermde soorten. De Omgevingswet verbiedt het verstoren, verwonden en doden van beschermde dieren en het beschadigen van hun verblijfplaatsen.
Op 2 augustus 2023 oordeelde de Raad van State over een isolatiebedrijf dat met een camera in de spouw keek en daarna direct isoleerde. Met die werkwijze overtrad het bedrijf de wet. Een kijkje met een endoscoop is dus niet genoeg om vleermuizen uit te sluiten.
Wat nu geldt
Stand op 3 oktober 2026: sinds 7 maart 2025 staat de eDNA-methode als maatregel in de Omgevingsregeling. Daarmee kan een isolatiebedrijf aantonen of er vleermuizen in de spouw zitten. De test zoekt naar sporen van vleermuizen.
De provincie is het bevoegd gezag voor de vergunning. Vraag bij de provincie waar je werkt na wat daar geldt.
- Negatieve eDNA-uitslag: je mag isoleren zonder extra maatregelen.
- Positieve eDNA-uitslag: isoleren zonder maatregelen mag niet. Je hebt een omgevingsvergunning voor een flora- en fauna-activiteit nodig, en meestal ecologisch onderzoek.
- Of: de gemeente heeft een soortenmanagementplan (SMP) met een gebiedsvergunning, of een tijdelijke pre-SMP-ontheffing van de provincie. Dan werk je volgens de voorwaarden daarvan. Is die er nog niet, dan kan de eigenaar erop wachten.
Hoe de eDNA-test werkt
Het isolatiebedrijf neemt een monster bij de gaten en openingen in de spouwmuur. Een laboratorium onderzoekt of daar sporen van vleermuizen in zitten.
Vraag of de kosten van de test in de offerte staan, zodat je niet verrast wordt, en of het bedrijf de test zelf mag afnemen.
Soortenmanagementplan: één regeling voor een gebied
Met een soortenmanagementplan (SMP) regelt een gemeente de bescherming van soorten voor een heel gebied. Op basis daarvan krijgt de gemeente een gebiedsgerichte omgevingsvergunning van de provincie. Daar kan een woningeigenaar gebruik van maken, zonder zelf een vergunning aan te vragen.
Is het SMP nog in ontwikkeling, dan kan de provincie de gemeente een tijdelijke ontheffing geven: een pre-SMP. Vraag bij de gemeente na of er al een SMP of pre-SMP is. Dat bepaalt welke route je neemt.
Dit wil je op locatie paraat hebben
De cursus Isolatie behandelt dit en de rest van het vak in korte sessies. Na elke sessie een toets, en met herhaaltoetsen houd je het vast.
Begin met sessie 1 van IsolatieBronnen
- VNG - Soortenbescherming bij na-isolatie: Omgevingswet en uitspraak Raad van State
- RVO - Energiemaatregel GB1: isoleer spouwmuren van gebouwen
- Milieu Centraal - Spouwmuurisolatie
- Verbeterjehuis - Isoleren en natuurbescherming
- Raad van State - Ecologisch onderzoek nodig bij isoleren van spouwmuren (2 augustus 2023)
- Volkshuisvesting Nederland (Rijksoverheid) - Meer duidelijkheid over isoleren spouwmuren (21 juli 2025)
- Verbeterjehuis - Natuurvriendelijk isoleren
- Volkshuisvesting Nederland (Rijksoverheid) - Landelijke aanpak natuurvriendelijk isoleren
- Provincie Fryslân - Natuurvriendelijk isoleren
Geschreven door de redactie van Voltagess en gecontroleerd aan de hand van de bronnen hierboven. Gepubliceerd op 3 oktober 2026. Regels en tarieven veranderen; deze tekst beschrijft de stand op 3 oktober 2026. Hoe we werken.